{"id":6782,"date":"2024-04-29T10:24:09","date_gmt":"2024-04-29T08:24:09","guid":{"rendered":"https:\/\/kortverhaal.info\/?p=6782"},"modified":"2024-04-29T10:26:06","modified_gmt":"2024-04-29T08:26:06","slug":"recensie-van-verhalen-van-toergenjev","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kortverhaal.geertjan.dev\/?p=6782","title":{"rendered":"Recensie van ‘Verhalen van Toergenjev’"},"content":{"rendered":"\n

Recensie van <\/strong>‘Verhalen van Toergenjev<\/strong>‘<\/em><\/p>\n\n\n\n

Voor eenieder met een romantisch hart<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Door Michiel van den Berg<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Van Oorschot heeft de beste verhalen van\nToergenjev opnieuw uitgebracht in een nieuwe vertaling als onderdeel van \u2018de\nRussische bibliotheek\u2019 van de uitgever. Het resultaat is een kloek boekwerk met\nmeer dan duizend pagina\u2019s op dundrukpapier. Voor mij is het de eerste\nkennismaking met het werk van de Russische auteur en ik heb het met stijgend\nplezier en bewondering gelezen. Wat een prachtige stijl, wat een oog voor\ndetails en wat een psychologisch inzicht.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toegenjev (1818 \u2013 1883) was van adellijke\nafkomst en bezat een landgoed in het zuiden van Rusland, dicht tegen de grens\nmet Oekra\u00efne. Hij was voorvechter van democratie en streefde naar afschaffing\nvan het lijfeigenschap. Dat deed hij niet alleen door het onrecht te tonen in\nzijn verhalen, maar ook door als grootgrondbezitter zijn lijfeigenen vrijheid\nte schenken. Na zijn jeugd op het landgoed, woonde hij in Moskou en Sint-Petersburg,\nreisde talrijke keren door Europa en vestigde zich uiteindelijk in het Westen. In\nzijn romans en verhalen keren deze locaties en culturen terug. <\/p>\n\n\n\n

De verhalenbundel valt uiteen in twee delen.\nHet eerste deel speelt zich af rond zijn landgoed. Boeren, lijfeigenen, arme – en\nrijke adel worden in 25 verhalen met veel oog voor detail, tragiek en komische\naspecten geschetst. Van een plot is meestal nauwelijks sprake. Deze verhalen\nmaakten Toergenjev op slag beroemd toen hij ze in 1851 publiceerde onder de\ntitel Notities van een jager<\/em><\/strong>. Het hoofdpersonage, in wie hijzelf is\nte herkennen, lijkt niets ander te doen dan op korhoenders en houtsnippen jagen,\nwat meer een voorwendsel is tot erop uit trekken dan een werkelijk doel. Dagen zwerft\nhij rond, vergezeld door een sluwe helper. Omdat hij van adel is, is iedereen verplicht\nhem gastvrij gratis onderdak en voedsel te verschaffen. <\/p>\n\n\n\n

Heerlijk zijn de lyrische natuurbeschrijvingen.\nZo begint bijvoorbeeld het verhaal Tatjana Borisovna en haar neef<\/em><\/strong>:\n\u201cHet is schitterend meiweer: de lucht is teerblauw, het gladde, jonge\nwilgenblad glanst frisgewassen, de brede, effen weg is helemaal overgroeid met\ndat fijne gras met roodachtige stengels waarop schapen zo graag grazen, links\nen rechts, op de uitgestrekte heuvels, wiegt zachtjes de groene rogge, de\nschaduwen van kleine wolkjes glijden er als vloeibare vlekken overheen. In de\nverte tekenen zich donkere bossen af en blinken vijvers; dorpjes baden in een\ngelig licht. Leeuweriken stijgen met honderden tegelijkertijd op, zingen, laten\nzich recht naar beneden vallen en prijken dan met gestrekte nekjes op de\nmodderkluiten.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Het tweede deel van de bundel bevat negen langere\nverhalen, soms met de lengte van een novelle of korte roman. De meeste verhalen\nzijn variaties op een en hetzelfde thema: dat van de tragisch liefde. Een\nadellijke jongeman, serieus, introvert, welgemanierd en ridderlijk, valt als\neen blok voor een vrouw, maar zijn verliefdheid leidt om telkens een andere\nreden niet tot een langdurige romantische relatie. Een trope (een welbekend\nverhaal) uit de Bouquet-reeks zou je zeggen, maar in intimiteit, intensiteit en\npsychologische diepgang zijn deze verhalen het tegendeel van plat. Toergenjevs\ngrootste kracht is het cre\u00ebren van fascinerende, levensechte en aantrekkelijke\nvrouwelijke personages. Daarom zijn de liefdesgeschiedenissen ook zo\nmeeslepend: je begrijpt volkomen waarom zijn mannelijke personages verliefd op\nze worden. Hartverscheurend zijn verhalen als Asja<\/em><\/strong>, Lentebeken<\/em><\/strong>\nen Eerste liefde<\/em><\/strong>. Niet voor niets zijn ze verfilmd en hebben\nschrijvers als Gerard van \u2018t Reve en Nabokov inspiratie uit deze zoete\nmelancholie geput. <\/p>\n\n\n\n

Toergenjev zelf putte uit eigen leven. De\nnovelle Lentebeken<\/em><\/strong> heeft duidelijk autobiografische elementen – Toergenjev\nverbleef op 22-jarige leeftijd enige tijd in Frankfurt -, hoewel het\nonduidelijk blijft in hoeverre het plot al dan niet als fictief gezien moet\nworden. In elk geval kan het thema van de onvervulde liefde gezien worden in\nanalogie met Toergenjevs levensloop: vaak verliefd, lang in de ban van de\ngehuwde (en onbereikbare) zangeres en componiste Pauline Viardot, maar\nuiteindelijk nooit getrouwd, nooit de ware liefde gevonden. Uit Eerste\nliefde<\/em><\/strong> een citaat over de aankondiging van die ware liefde in een\nterugblik van de vijftigjarige verteller op zijn zestienjarige zelf:<\/p>\n\n\n\n

\u201cIn die tijd kwam, zover ik me herinner,\nhet beeld van de vrouw, de schim van de vrouwelijke liefde me haast nooit in\nvastomlijnde vorm voor de geest; maar in alles wat ik dacht en alles wat ik\nvoelde school een halfbewust, beschaamd voorgevoel van iets nieuws, iets onnoemelijk\nzoets en vrouwelijks\u2026 Dat voorgevoel, die verwachting doortrok mijn hele wezen:\nhet was wat ik ademde, wat met elke druppel bloed door mijn aderen stroomde\u2026en\nhet zou onherroepelijk gauw werkelijkheid worden.\u201d <\/em><\/p>\n\n\n\n

Froukje Slofstra heeft een frisse en soepele\nvertaling gemaakt, de zinnen rollen door in een prettige cadans. Verder heeft\nzij een uitgebreid notenapparaat geschreven met toelichting op Russische\npersonages, gebruiken en voorwerpen. Zonder die noten zijn de verhalen van\nToergenjev ook prima te lezen, maar met noten leer je nog meer over Rusland in\nde negentiende eeuw. <\/p>\n\n\n\n

Het is volkomen terecht dat Van Oorschot deze verhalen opnieuw uitgeeft. Wat een schatkamer is die Russische bibliotheek! Voor eenieder met een (latent) romantisch hart: lees deze bundel.<\/p>\n\n\n\n